Endometriose (eilandjesziekte)

Algemeen

Endometriose is een afwijking waarbij het slijmvlies van de baarmoeder (endometrium) niet alleen aan de binnenzijde van de baarmoeder zit, maar ook aan de buitenkant of in de buikholte op het buikvlies (peritoneum). Deze goedaardige afwijking (endometriose of eilandjesziekte) reageert op dezelfde manier op de vrouwelijke hormonen (oestrogenen) als het slijmvlies in de baarmoeder, namelijk cyclisch dikker worden, afstoten en bloeding. De slijmvlies veranderingen kunnen op de plaatsen buiten de baarmoeder veel klachten geven die door de vrouw het meest worden gevoeld tijdens de menstruatie periode.

Endometriose kan voorkomen op het buikvlies in de onderbuik, op de buitenkant of in de eierstokken, in de banden van de baarmoeder, in de vagina, aan de buitenzijde of in de darmen en zeldzaam zelfs op andere plaatsen door het hele lichaam.

Ontstaan van endometriose

Het precieze ontstaan van endometriose is niet bekend, maar het meest waarschijnlijk is dat het wordt veroorzaakt door 'versleping' van menstruatiebloed. Bij een menstruatie wordt het slijmvlies afgestoten, het bloed en weefsel vloeit via de schede naar buiten, maar ook wordt er wat menstruatiebloed via de eileiders naar de buikholte versleept. Dat bloed in de buikholte wordt afgebroken, maar soms lukt dat blijkbaar onvoldoende en kunnen zich wat resten slijmvlies nestelen op het buikvlies van de bekkenorganen. Dat slijmvlies kan in de loop van de tijd verder uitgroeien en wordt dan endometriose genoemd.

In bepaalde families komt endometriose meer voor (erfelijkheid). Vrouwen die laat of geen kinderen krijgen hebben ook meer kans op endometriose, waarschijnlijk omdat ze in hun leven vaker een menstruatie hebben dan vrouwen die wel kinderen krijgen.

Opsporing (diagnostiek)

Een kijkbuis operatie (kijken in de buik = laparoscopie) is de beste methode om endometriose vast te stellen. Andere vormen van opsporing zijn:

• goed luisteren naar de klachten van de patiënt, omdat de endometriose vaak een typisch klachtenpatroon geeft
• het uitvoeren van een inwendig onderzoek; bij kijken in de vagina is soms wat te zien, daarna door te voelen is het mogelijk afwijkingen vast te stellen
• kijken in de darmen (rectoscopie) als er bloedverlies via de anus is
• kijken naar de buikorganen met een echo apparaat om afwijkingen op te sporen, in het bijzonder van de eierstokken
• bepalen van een speciale merkstof (CA 125) in het bloed; is verhoogd bij endometriose
• maken van een röntgenscan

Al deze vormen van opsporing zijn belangrijk, maar geven geen zekerheid. Deze zekerheid is pas te verkrijgen na:

• het uitvoeren van een kijkbuisoperatie waarbij onder narcose koolzuurgas in de buik wordt geblazen, die dan opbolt en waarna het mogelijk is de hele buik te bekijken naar waar, hoe en hoeveel endometriose er is
• tijdens de operatie wordt een stukje abnormaal weefsel afgenomen (biopt) dat onder de microscoop wordt nagekeken om de diagnose endometriose te bevestigen

Localisaties en vormen van endometriose

Endometriose zit het meest op het buikvlies in de onderbuik op de buitenzijde van de baarmoeder, de blaas en de eierstokken. Het ziet er uit als erwt-grote blauw-rode plekjes. Het kan ook in de eierstokken zitten en vormt dan een holte in de eierstok door de bloedingen. Als deze holte knapt, dan komt er oud bloed te voorschijn en dat ziet er uit als gesmolten chocola. De holte (cyste) wordt wel een chocolade cyste genoemd.

Het kan op de darmen zitten, waardoor de darmen door de bloedingen aan elkaar verkleven.

Soms is het te zien in de vagina als blauw-rode plekjes en ook kan het zitten in de wand van de vagina met de endeldarm

Tenslotte kan het theoretisch overal verder in het lichaam voorkomen (bijv. de longen) als het wordt versleept via bloedvaten en vochtbanen. Dit komt gelukkig zelden voor.

Endometriose afwijkingen kunnen er verschillend uitzien. Als verkleurde plekjes, kleine bobbeltjes, litteken-achtige veranderingen en grotere holtes blauw/zwart verkleurd. Het kan weinig voorkomen met slechts enkele plekjes, matig ernstig met vele plekjes en ernstig als het door de hele onderbuik zit en in de eierstok.

Klachten en verschijnselen (endometriose)

Als er weinig endometriose spots zijn hebben vrouwen meestal geen klachten. Bij veel endometriose afwijkingen zijn er wel klachten. Die klachten kunnen zijn:

• pijn tijdens de menstruatie, meestal beginnend tijdens de eerste dag van het bloedverlies (dysmennorrhoe). Na enige jaren hebben de vrouwen steeds meer en langer pijn in de onderbuik. De pijn heeft een zeurend karakter en kan soms zo ernstig zijn dat een vrouw gehinderd wordt in haar bezigheden
• pijn tijdens en na de gemeenschap (dyspareunie) door druk op de endometriose haarden
• pijn bij de stoelgang
• pijn bij het inwendig onderzoek
• chronische buikpijn, dus ook na de menstruatie door de bloedresten en de verklevingen
• heftige pijn tijdens de eisprong (ovulatie)
• bloedverlies uit de anus tijdens de menstruatie als er endometriose in de darm zit
• bloedverlies via de plasbuis tijdens de menstruatie als er endometriose in de blaas zit
• chronische moeheid
• verminderde vruchtbaarheid door verklevingen van de eileiders waardoor de zaadcellen de eicellen niet kunnen bereiken

Lees verder over de behandeling van endometriose.