Behandeling van endometriose (eilandjesziekte)

Behandeling van endometriose is niet nodig wanneer er geen klachten zijn en de endometriose bij toeval is vastgesteld en gering van aard is. Behandeling moet wel gebeuren wanneer er duidelijke klachten zijn of wanneer er cystes in de eierstokken zitten.

De behandeling kan gebeuren met pijnstillers, hormonen, een operatie of een combinatie van deze drie mogelijkheden. De keus wordt mede bepaald door:

• de ernst van de klachten, waarbij m.n. de pijnbestrijding op de voorgrond staat
• de leeftijd van de patient; bij jonge vrouwen is er terughoudendheid in opereren vanwege een mogelijke kinderwens
• de localisatie van de endometriose; verspreid door de buik of één duidelijke afwijking of bijv. in een ander orgaan (darm, blaas)
• de mening van de vrouw over de verschillende behandelingsvormen

1. Pijnstillers

Door de pijnklachten gebruiken de meeste vrouwen al voor het eerste bezoek aan de arts pijnstillers, zoals paracetamol, femex, brufen en soms zelfs voltaren. Deze middelen helpen redelijk tot goed tegen de heftige pijn bij de menstruatie, maar ze doen niets aan de oorzaak van de pijn. Pijnstillers een periode gebruiken kan geen kwaad, maar op de lange duur is het beter het op een andere manier te behandelen.

2. Hormonen

Hormonen onderdrukken de eisprong en omdat er geen opbouw van het slijmvlies is, zijn de menstruatie en dus de klachten minder tijdens de menstruatie. De endometriose afwijkingen worden minder. Deze hormonale behandeling is effectief gedurende de tijd dat de hormonen gebruikt worden. De hormonen die voorgeschreven kunnen worden zijn:

• de anticonceptiepil. De pil geeft een verminderde opbouw van het slijmvlies, remt de eisprong en geeft minder bloedverlies. De pil kan zonder bezwaar continu worden gebruikt
• progesteron preparaten. Dit zijn natuurlijke hormonen die in de 2e cylus helft worden aangemaakt. Ze remmen de eisprong en de menstruatie.
• het hormoon spiraaltje (Mirena) bevat ook progesteron. Het spiraaltje remt niet de eisprong maar wel de groei van het slijmvlies, waardoor er nauwelijks of geen menstruatiebloeding optreedt
• hormonale medicijnen gemaakt voor de behandeling van endometriose, bijv. danazol.
• agonisten (LH-RH-agonisten) zijn medicijnen die de hormonen van de hypofyse (orgaantje in de hersenen dat de eierstokken aanstuurt) remmen. Deze medicijnen worden éénmaal per maand ingespoten en geven een totale blokkade van de eierstokken, dus geen eisprong en geen menstruatie.

De anticonceptiepil heeft de minste bijwerkingen en wordt vooral gegeven bij lichte endometriose en wanneer hormonen jarenlang gebruikt worden. De progesteron preparaten hebben meer effect dan de pil, maar een nadeel is de gewichtstoename door het vasthouden van vocht. Het hormoonspiraaltje werkt goed maar heeft waarschijnlijk onvoldoende effect op endometriose bij de eierstokken en de darmen.

De specifieke hormonen tegen endometriose werken prima, maar hun bijwerkingen zoals acné, versterkte beharing en gewichtstoename maken dat het weinig gebruikt wordt. Ook de agonisten hebben een goed resultaat, maar een nadeel is dat het slechts kortdurend gebruikt mag worden (6 maanden). Het remt de productie van oestrogenen waardoor een vrouw gedurende het gebruik in de overgang komt en botontkalking krijgt. Als tegelijkertijd oestrogene hormonen worden voorgeschreven,zijn de nadelen afwezig en kunnen de agonisten langer gebruikt worden.

3. Operatief ingrijpen

Een operatieve ingreep kan voor de behandeling van endometriose worden geadviseerd. Vanzelfsprekend wordt het soort operatie bepaald door de leeftijd van de vrouw, een eventuele kinderwens, de aard van de klachten, de ernst van de afwijking en de plaats waar de endometriose zit.

• kijkbuis operatie (laparoscopie). Bij niet al te ernstige endometriose is het mogelijk om de haarden weg te branden of weg te laseren (hitte straal waardoor het weefsel verdampt).
• buikoperatie (laparotomie). Bij een buikoperatie wordt een snede in de buikwand gemaakt en daarna kan de gynaecoloog of chirurg rechtstreeks endometrioseweefsel verwijderen.Dat gebeurt vooral als de endometriose ergens inzit waaruit het verwijderd moet worden vanwege klachten, bijv. in de eierstokken, in de darmen of in de blaas of als grote plakkaten op het buikvlies. Soms is er endometriose ingegroeid tussen de endeldarm en de schedewand. Ook dat kan alleen operatief verwijderd worden.
• verwijdering van de baarmoeder. Deze operatie wordt alleen uitgevoerd wanneer er geen kinderwens meer is en wanneer er vooral endometriose in de baarmoederwand is ingegroeid, waardoor veel menstruatiepijn ontstaat en pijn bij gemeenschap. Nadeel is dat er vaak nog wat endometriose weefsel achterblijft dat in de toekomst weer kan gaan groeien.
• verwijdering van de eierstokken en de baarmoeder. Wanneer de eierstokken zijn verwijderd, stopt de hormoonproductie van oestrogenen. Het is de definitieve behandeling tegen endometriose, dat daardoor verschrompelt en geen klachten meer veroorzaakt. Een groot nadeel is, dat de vrouw direct in de overgang komt met alle vervelende gevolgen vandien.

Verwijdering van eierstokken en baarmoeder wordt alleen gedaan als alle andere behandelingsmogelijkheden zijn uitgeput. Tegen de overgangsklachten en om botontkalking te voorkomen wordt na de operatie begonnen met hormonale medicijnen. Deze medicijnen helpen goed tegen de klachten en veroorzaken meestal niet nieuwe endometriose haarden. Een nadeel is wel dat er door die medicijnen een licht verhoogde kans ontstaat op het krijgen van borstkanker.

Gevolgen op termijn

Endometriose is een zeer vervelende afwijking die het lichaamsgeluk sterk negatief kan beinvloeden. Het veroorzaakt buikpijn, krampen, kan de vruchtbaarheid verminderen en door de pijn bij de sex de zin erin doen afnemen. Soms kan de endometriose verminderen bv. na een zwangerschap, maar meestal is het een probleem gedurende alle vruchtbare jaren. Na de overgang verdwijnen de klachten omdat de hormoon productie van de eierstokken dan stopt. Belangrijk voor vrouwen met endometriose is een evenwicht te vinden tussen acceptatie van klachten aan de ene kant en behandeling met medicijnen of een operatie aan de andere kant. In de praktijk betekent het, dat de meeste vrouwen die endometriose hebben, medicijnen gebruiken.

Wanneer de kinderloosheid door endometriose wordt veroorzaakt, moet er een heel traject van behandeling gevolgd worden. Soms is een operatie met verwijdering van vergroeiingen voldoende of het verwijderen van een endometriose cyste uit de eierstok. De kans op het krijgen van medicijnen en het ingaan van een reageerbuis baby traject is groot.

De belangstelling om betere medicijnen te ontwikkelen is groot. Nieuwe producten zijn in ontwikkeling en zien er veel belovend uit.